Teken bij honden en katten: herkennen, voorkomen en veilig verwijderen

Teken bij honden en katten zijn klein, maar kunnen vervelende problemen veroorzaken. Ze hechten zich vast in de huid om bloed te zuigen en kunnen daarbij ziekteverwekkers overdragen. Daarom is het belangrijk om je huisdier regelmatig te controleren en een teek zo snel mogelijk en op de juiste manier te verwijderen.

In deze blog lees je hoe je een teek bij je hond of kat herkent, wanneer teken actief zijn, hoe je een teek veilig verwijdert en hoe je de kans op tekenbeten verkleint.

Wat zijn teken?

Teken zijn kleine spinachtigen die leven van bloed van dieren en mensen. Ze komen voor in gras, struiken, bossen, duinen, parken en tuinen. Een hond of kat hoeft dus niet diep het bos in te gaan om een teek op te lopen.

Een teek is vóór het bloedzuigen vaak klein en plat. Nadat hij zich heeft volgezogen, wordt hij duidelijk groter en kan hij eruitzien als een bruin of grijs bolletje.

Teken kunnen ziekteverwekkers overdragen. In Nederland is de ziekte van Lyme een bekend voorbeeld. Daarnaast kunnen andere tekensoorten ziekten zoals babesiose, ehrlichiose en anaplasmose overbrengen. Welke risico's relevant zijn, hangt onder andere af van de tekensoort en waar je dier is geweest.

Wanneer is het tekenseizoen?

Teken zijn niet alleen in hartje zomer actief. Volgens het RIVM kunnen teken actief worden zodra de temperatuur boven ongeveer 7 °C komt. De meeste activiteit wordt doorgaans gezien van maart tot en met oktober, met een piek in de warmere maanden.

Door zachte winters kunnen teken ook buiten deze periode actief zijn. Controleer je hond of buitenkat daarom niet alleen in de zomer, maar het hele jaar door wanneer de omstandigheden zacht zijn.

Waar zitten teken vaak bij honden en katten?

Controleer na een wandeling of buitenmoment niet alleen oppervlakkig over de rug. Teken kunnen zich op allerlei plekken vastzetten.

Let bij honden vooral op:

• kop en nek;
• rond en achter de oren;
• oksels en liezen;
• poten en tussen de tenen;
• borst en buik;
• rond de staartaanzet.

Bij katten worden teken relatief vaak rond de kop, nek en oren gevonden, maar ook elders op het lichaam kunnen ze voorkomen.

Hoe herken je een teek bij je hond of kat?

Een vastgezogen teek kan aanvoelen als een klein hard bobbeltje in de huid. Kijk goed voordat je iets probeert te verwijderen, want tepels, korstjes of wratjes kunnen soms voor een teek worden aangezien.

Een tekenbeet zelf geeft niet altijd duidelijke klachten. Mogelijke signalen zijn:

• een klein bruin of zwart bolletje op de huid;
• veel likken of krabben aan één plek;
• roodheid of lichte zwelling rond de beet;
• een klein bultje nadat de teek verwijderd is.

Teek verwijderen bij een hond of kat: zo doe je het veilig

Verwijder een vastgezogen teek zo snel mogelijk. Hoe langer een teek vastzit, hoe langer hij de kans heeft om ziekteverwekkers over te dragen.

1. Gebruik een geschikte tekenverwijderaar of fijne puntpincet.
2. Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast en vermijd knijpen in het achterlijf.
3. Trek rustig en recht omhoog met gelijkmatige druk wanneer je een pincet gebruikt.
4. Controleer de huid na het verwijderen en houd de plek de dagen erna in de gaten.
5. Maak de beetplek en je handen schoon met alcohol, jodium of water en zeep.
6. Noteer eventueel de datum waarop je de teek verwijderd hebt, zeker wanneer je dier later klachten krijgt.

Gebruik je een tekenhaak? Volg dan de instructies van dat specifieke hulpmiddel. Sommige tekenhaken werken met een draaiende beweging. Met een pincet wordt juist geadviseerd om recht omhoog te trekken en niet te draaien.

Wat moet je juist niet doen bij een teek?

• Gebruik vooraf geen alcohol, olie, vaseline of nagellak om de teek los te laten.
• Brand de teek niet weg met een lucifer of ander heet voorwerp.
• Knijp niet hard in het lichaam van de teek.
• Trek niet met blote vingers aan de teek.

Het doel is om de teek zo snel en zo intact mogelijk te verwijderen.

Wat als een stukje van de teek achterblijft?

Soms kunnen kleine monddelen in de huid achterblijven. Probeer niet diep in de huid te peuteren. Volgens veterinaire richtlijnen kan de huid kleine achtergebleven delen vaak zelf opruimen, terwijl te veel peuteren juist extra irritatie kan veroorzaken.

Wordt de plek rood, dik, pijnlijk of ontstoken, of twijfel je of de teek volledig verwijderd is? Neem dan contact op met je dierenarts.

Hoe voorkom je teken bij honden en katten?

Volledig voorkomen lukt niet altijd, maar je kunt de kans op tekenbeten wel verkleinen.

• Controleer je dier dagelijks op teken wanneer hij veel buiten komt.
• Kam de vacht na wandelingen door gras of struiken.
• Vermijd indien mogelijk hoog gras en dicht struikgewas in periodes met veel tekenactiviteit.
• Gebruik een geschikt preventief tekenmiddel wanneer dat voor jouw dier nodig is.
• Gebruik nooit zomaar een hondenmiddel bij een kat. Sommige werkzame stoffen die bij honden worden gebruikt, kunnen gevaarlijk zijn voor katten.

Bespreek met je dierenarts welk anti-tekenmiddel past bij jouw hond of kat. De keuze hangt onder andere af van diersoort, leeftijd, gewicht, leefstijl, gezondheid en eventuele andere huisdieren in huis.

Kan een hond of kat ziek worden van een tekenbeet?

Ja. Niet iedere teek draagt ziekteverwekkers bij zich en niet iedere beet leidt tot ziekte, maar teken kunnen verschillende infecties overbrengen.

Let na een tekenbeet onder andere op:

• sloomheid;
• koorts;
• minder eetlust;
• kreupelheid of pijn bij bewegen;
• bleke slijmvliezen;
• opvallend donkere urine;
• andere plotselinge veranderingen in gedrag of gezondheid.

Deze klachten kunnen veel verschillende oorzaken hebben en zijn dus niet specifiek voor een tekenziekte. Wordt je huisdier ziek na mogelijke blootstelling aan teken? Neem dan contact op met je dierenarts en vertel wanneer en waar je een teek hebt gevonden.

Wanneer moet je naar de dierenarts?

Neem contact op met je dierenarts wanneer:

• je de teek niet veilig kunt verwijderen;
• de beetplek duidelijk ontstoken raakt;
• je hond of kat meerdere teken heeft en je twijfelt over de aanpak;
• je dier na een tekenbeet ziek, sloom of koortsig wordt;
• je dier kreupel wordt of andere onverklaarbare klachten krijgt;
• je huisdier veel teken heeft of ernstig verzwakt lijkt.

Veelgestelde vragen over teken bij honden en katten

Moet je een teek draaien of trekken?

Bij gebruik van een fijne puntpincet pak je de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast en trek je hem rustig recht omhoog. Draai niet met een pincet. Gebruik je een speciale tekenhaak, volg dan de instructies van dat hulpmiddel.

Mag je alcohol op een teek doen voordat je hem verwijdert?

Nee. Alcohol, olie, vaseline en andere irriterende middelen worden niet aanbevolen voordat de teek verwijderd is. Verwijder de teek eerst en maak daarna de beetplek schoon.

Kan mijn hond de ziekte van Lyme krijgen?

Ja. Honden kunnen besmet raken met bacteriën die de ziekte van Lyme veroorzaken. Niet iedere besmette hond wordt daadwerkelijk ziek. Mogelijke klachten zijn onder andere koorts, sloomheid en wisselende kreupelheid.

Kan een kat ook teken krijgen?

Ja. Teken worden bij katten minder vaak gezien dan bij honden, maar vooral buitenkatten kunnen ze wel oplopen. Controleer daarom ook katten die veel buiten komen.

Wanneer zijn teken het meest actief?

In Nederland zijn teken vooral actief van maart tot en met oktober, maar bij temperaturen boven ongeveer 7 °C kunnen ze ook buiten deze periode actief zijn.

Moet ik een verwijderde teek bewaren?

Dat is doorgaans niet noodzakelijk. Het is vaak nuttiger om de datum van verwijdering te noteren en eventueel een foto te maken. Vraag je dierenarts om advies als er later klachten ontstaan.

Bronnen en verdere informatie

• RIVM – tekenbeten, activiteit en controle van huisdieren
• LICG – teken en door teken overgedragen ziekten bij huisdieren
• Merck Veterinary Manual – veilig verwijderen van teken
• Merck Veterinary Manual – teken bij honden
• Merck Veterinary Manual – teken bij katten

Conclusie: controleer regelmatig en verwijder teken snel

Teken kunnen bijna overal in het groen voorkomen, ook in parken en tuinen. Controleer je hond of buitenkat daarom regelmatig, vooral na wandelingen door gras, bos of struikgewas.

Vind je een teek? Verwijder hem zo snel mogelijk met een geschikt hulpmiddel, houd de beetplek in de gaten en neem bij ziekteverschijnselen contact op met je dierenarts.

Voor dagelijkse vachtcontrole kun je de Dougi Vlooienkam en onze kammen voor honden en katten bekijken.

Disclaimer: deze informatie is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen professioneel veterinair advies, diagnose of behandeling. Heb je vragen over tekenpreventie of wordt je hond of kat ziek na een tekenbeet? Neem dan contact op met je dierenarts.